Nợ nần thường tạo cảm giác bị “siết chặt” mỗi tháng giữa các hóa đơn phải trả và những mục tiêu lớn hơn trong cuộc sống, đặc biệt khi nhiều ngày đến hạn thanh toán dồn lại cùng lúc.

Một chiến lược trả nợ thông minh có thể biến căng thẳng đó thành một kế hoạch rõ ràng: trước hết trả đủ các khoản tối thiểu bắt buộc, sau đó dùng từng đồng dư ra một cách có mục đích.

Trong tài chính cá nhân, hai phương pháp nổi bật nhất là trả nợ theo lãi suất cao (avalanche) và trả nợ theo dư nợ nhỏ (snowball), mỗi cách lại phù hợp với những hoàn cảnh khác nhau.

Các bước của phương pháp Avalanche

Với phương pháp avalanche, bạn liệt kê toàn bộ các khoản nợ và xác định khoản có lãi suất hằng năm cao nhất. Sau khi đã thanh toán đủ các khoản tối thiểu, toàn bộ số tiền dư còn lại sẽ được dồn vào khoản nợ có lãi suất cao nhất đó cho đến khi nó được trả hết, rồi mới chuyển sang khoản có lãi suất cao kế tiếp. Lý do rất rõ ràng: lãi suất cao khiến tốc độ thoát nợ chậm lại, nên việc xử lý khoản “đắt đỏ” nhất trước sẽ giúp giảm tổng chi phí phải trả.

Ví dụ về Avalanche

Hãy hình dung bạn có ba khoản nợ: thẻ tín dụng 10.000 đô la với lãi suất 19%, khoản vay mua xe 9.000 đô la với lãi suất khoảng 3%, và khoản vay sinh viên 15.000 đô la với lãi suất khoảng 4,5%. Nếu mỗi tháng bạn có thể trả thêm một khoản lớn, chẳng hạn 3.000 đô la, phương pháp avalanche sẽ tập trung tấn công thẻ tín dụng trước tiên. Thời gian trả hết nợ vẫn có thể rơi vào khoảng một năm, nhưng tổng tiền lãi phải trả có thể giảm đi vài trăm đô la.

Lợi ích của Avalanche

Avalanche thường mang lại tổng chi phí thấp nhất, đặc biệt khi bạn đang gánh những khoản nợ quay vòng với lãi suất cao. Mỗi tháng khoản lãi suất đó còn tồn tại là mỗi tháng tiền lãi tiếp tục “ăn mòn” tiến độ. Phương pháp này cũng giúp việc lập kế hoạch trở nên mạch lạc: khi khoản nợ tốn kém nhất được xóa bỏ, cùng một sức trả nợ sẽ được chuyển sang các khoản còn lại, giúp tăng tốc mà không lãng phí thêm tiền.

Hạn chế của Avalanche

Điểm khó của avalanche nằm ở sự kiên nhẫn. Khoản nợ có lãi suất cao nhất thường không phải là khoản nhỏ nhất, nên những chiến thắng ban đầu có thể đến khá chậm. Động lực dễ suy giảm nếu mục tiêu đầu tiên phải mất nhiều tháng mới thấy giảm rõ rệt. Phương pháp này cũng giả định bạn có dòng tiền dư ổn định; nếu thu nhập thất thường hoặc có chi phí phát sinh bất ngờ, kế hoạch có thể bị gián đoạn trừ khi bạn có sẵn một khoản dự phòng nhỏ.

Các bước của phương pháp Snowball

Phương pháp snowball đi theo hướng ngược lại. Các khoản nợ được sắp xếp từ số dư nhỏ nhất đến lớn nhất, không xét đến lãi suất. Bạn vẫn trả đủ các khoản tối thiểu, sau đó dồn tiền dư vào khoản nợ nhỏ nhất. Khi khoản này được trả xong, số tiền từng dùng để trả nó sẽ được cộng dồn sang khoản tiếp theo, tạo thành “quả cầu tuyết” ngày càng lớn về sức trả nợ hằng tháng.

Ví dụ về Snowball

Vẫn với ba khoản nợ trên, snowball sẽ nhắm vào khoản vay mua xe 9.000 đô la trước vì đó là khoản nhỏ nhất. Bạn có thể trả xong nó chỉ trong vài tháng, qua đó loại bỏ một hóa đơn khỏi danh sách hằng tháng. Ngày hoàn toàn thoát nợ có thể không chênh lệch nhiều, nhưng cái giá phải trả là tổng tiền lãi thường cao hơn vì khoản thẻ tín dụng lãi suất cao bị để lại lâu hơn.

Lợi ích của Snowball

Snowball đặc biệt hiệu quả khi kẻ thù lớn nhất không phải là lãi suất, mà là cảm giác quá tải. Việc nhanh chóng xóa bỏ một khoản nợ nhỏ giúp giảm số lượng khoản phải theo dõi, và sự đơn giản này có sức mạnh rất lớn. Mỗi tài khoản được tất toán giống như một cột mốc, củng cố thói quen trả thêm tiền. Với nhiều gia đình, sự kiên trì thực hiện còn quan trọng hơn một kế hoạch hoàn hảo về mặt toán học nhưng dễ bị bỏ dở.

Giới hạn của Snowball

Nhược điểm của snowball khá rõ ràng: nếu lãi suất cao nhất gắn với một khoản nợ lớn, tổng tiền lãi sẽ tăng lên. Theo thời gian, mức lãi cao có thể làm mất đi lợi ích của những khoản tất toán nhanh. Một cách giảm rủi ro là tự động hóa các khoản thanh toán tối thiểu, đồng thời đánh dấu những khoản có lãi suất vượt trội để cân nhắc tái cấp vốn hoặc chuyển dư nợ khi điều kiện phù hợp.

Chọn phương pháp phù hợp

Avalanche thường phù hợp với những người muốn con đường hiệu quả nhất về chi phí và có thể duy trì sự tập trung mà không cần những chiến thắng sớm. Đây cũng là lựa chọn tốt khi chỉ một hoặc hai khoản nợ có lãi suất cao đang chi phối phần lớn tiền lãi hằng tháng. Ngược lại, snowball phù hợp với những ai đang xoay xở nhiều khoản nợ, căng thẳng vì quá nhiều ngày đến hạn, hoặc cần thấy tiến triển nhanh để giữ vững động lực.

Kế hoạch kết hợp

Trong thực tế, một chiến lược lai thường mang lại hiệu quả tốt nhất. Một lựa chọn phổ biến là snowball khởi động: trả xong một khoản rất nhỏ để tạo đà, sau đó chuyển sang avalanche để giảm lãi. Cách khác là snowball “thông minh theo lãi suất”, trong đó các khoản được sắp theo số dư nhưng những khoản có lãi suất bất thường sẽ được đẩy lên gần đầu danh sách. Mục tiêu cuối cùng vẫn là tiến bộ đều đặn và khả thi.

Cân bằng giữa tiết kiệm và trả nợ

Trả nợ và tiết kiệm hoàn toàn có thể song song. Nếu chưa có quỹ khẩn cấp, một khoản dự phòng nhỏ sẽ giúp bạn tránh phải vay thêm khi gặp chi phí bất ngờ. Sau đó, hãy ưu tiên các khoản nợ lãi suất cao, vì trả chúng chẳng khác nào nhận được một mức “lợi nhuận” chắc chắn bằng chính lãi suất đó. Các khoản vay lãi thấp hơn có thể được cân nhắc song song với mục tiêu đầu tư dài hạn, đặc biệt khi nợ lãi cao đã được kiểm soát.

Duy trì đúng hướng

Dù chọn phương pháp nào, sự nhất quán mới là yếu tố quyết định. Hãy tự động hóa các khoản thanh toán tối thiểu, lên lịch một khoản trả thêm ngay sau ngày nhận lương, và theo dõi số dư mỗi tháng. Nếu lãi suất quá cao, bạn có thể liên hệ trực tiếp với bên cho vay để xin giảm lãi hoặc tìm đến các tổ chức tư vấn tín dụng phi lợi nhuận uy tín. Cần thận trọng với những dịch vụ hứa hẹn cắt nợ nhanh nhưng có thể làm xấu điểm tín dụng và phát sinh nhiều loại phí.

Nhà văn tài chính Morgan Housel từng viết: “Làm tốt với tiền bạc chỉ liên quan một phần nhỏ đến việc bạn thông minh đến đâu, và phần lớn đến cách bạn cư xử”. Trả nợ không nằm ở việc chọn phương pháp “hoàn hảo” nhất, mà là chọn phương pháp bạn có thể theo đến cùng. Avalanche thường tiết kiệm tiền lãi hơn, snowball tạo động lực nhờ những chiến thắng sớm, còn các phương án kết hợp mang lại con đường trung hòa mà nhiều người có thể duy trì lâu dài.